Wyobraźmy sobie komisję, która ma przed sobą ofertę na budowę przedszkola o jedną trzecią tańszą od kosztorysu inwestorskiego. Termin goni, więc ktoś otwiera szablon: przepis, prośba o wyjaśnienia, zdanie o kosztach pracy, żądanie dowodów. Wykonawca odpisuje kilka akapitów o doświadczeniu i dołącza zestawienie kosztów. Komisja ma poczucie, że dostała za mało. Izba widzi to inaczej i zwykle każe zacząć od nowa.
Przyczyna jest prosta. Ustawa nakazuje żądać wyjaśnień, gdy cena budzi wątpliwości, a przy różnicy co najmniej 30% wobec wartości zamówienia z podatkiem albo średniej cen ofert czyni z tego obowiązek. O treści pisma nie mówi nic. Izba wypełnia tę lukę jedną regułą: wykonawca odpowiada na to, o co go zapytano. Wyjaśnienia rażąco niskiej ceny ocenia więc przez pryzmat wezwania. Na ogólne pytanie wystarczy ogólna odpowiedź. W sprawie oświetlenia drogowego Izba uznała kilka zdań i kosztorys ofertowy za odpowiedź dostateczną, bo dokładnie tyle zamawiający chciał wiedzieć. Sąd zamówień publicznych dodał, że dowody stają się niezbędne dopiero wtedy, gdy zamawiający wskazał, jakich żąda i na jaką okoliczność.
Ryczałt nie zwalnia z pytań
Wynagrodzenie ryczałtowe przenosi na wykonawcę ryzyko ilości, dlatego komisja nie może żądać kosztorysu każdej pozycji. Izba uznaje takie oczekiwanie za bezpodstawne. Nie znaczy to, że cena przestaje podlegać kontroli. Przy ryczałcie wyjaśnienia rażąco niskiej ceny mają pokazać realność kwoty tam, gdzie komisja dostrzegła problem.
Ten problem najłatwiej znaleźć we własnym kosztorysie inwestorskim. Wystarczy zestawić go z ofertą, żeby zobaczyć dwie, trzy branże z największym odchyleniem: konstrukcję, instalacje sanitarne, roboty ziemne. Właśnie te zakresy trafiają do wezwania razem ze skalą różnicy. Całego kosztorysu komisja ujawniać nie musi.
Granicę wyznacza zdrowy rozsądek. Przy budowie dróg gminnych Izba uznała, że kosztorysy ze stawką roboczogodziny wystarczyły. Żądanie dowodu na każde założenie, gdy wezwanie było ogólne, nazwała skrajnym formalizmem. Komisja, która chce więcej, musi więc o to zapytać wprost i na samym początku.
Pismo, które prowadzi wykonawcę za rękę
Popularna rada każe przytoczyć przykładowy katalog z ustawy i dopisać zdanie o innych składowych ceny. To połowa drogi. W sprawie wspomnianego przedszkola zamawiający zrobił niemal dokładnie to samo: powołał przepis, zapytał o koszty pracy i prawo pracy, zażądał dowodów. Izba i tak uznała pismo za ogólne, bo nie wskazywało pozycji, które niepokoiły komisję. Wykonawca nie może ponosić konsekwencji takiego wezwania, więc zamawiający musiał zapytać ponownie.
Przy robotach budowlanych dwa tematy obowiązują zawsze. Pierwszy to koszty pracy nie niższe od minimalnego wynagrodzenia i minimalnej stawki godzinowej. Drugi to zgodność z prawem pracy i przepisami o zabezpieczeniu społecznym. Jeśli któregoś zabraknie, Izba uzna to za wystarczający powód do kolejnego wezwania.
Resztę dopowiada kosztorys inwestorski. Komisja prosi o kalkulację wybranych branż w podziale na robociznę, materiały, sprzęt, koszty ogólne budowy i zysk. Pyta o liczbę roboczogodzin, stawkę, ceny najdroższych materiałów i zakres prac podwykonawców. Każdy dowód łączy z konkretnym twierdzeniem: rabat u dostawcy stali potwierdza jego oferta, tańsze instalacje potwierdza umowa z podwykonawcą. Tak ułożone pytania same podsuwają strukturę odpowiedzi, a komisji pozwalają sprawdzić, czy wyjaśnienia rażąco niskiej ceny rzeczywiście tłumaczą kwotę z oferty.
Druga szansa tylko dla rzetelnych
Precyzja działa w obie strony. Kto na konkretne pytania odpowiada ogólnikami, co do zasady nie dostanie drugiego wezwania, bo Izba traktuje zdawkową odpowiedź jak jej brak. Ponowne pismo ma sens, gdy pierwsza odpowiedź była rzetelna, ale otworzyła nowe wątki, albo gdy to zamawiający zapytał zbyt ogólnie. Przy przebudowie dróg gminnych Izba powiedziała jasno: wezwanie nie może być ogólnikowe, a zamawiający ma wskazać, co wykonawca ma wyjaśnić i udowodnić.
Na końcu przychodzi uzasadnienie odrzucenia. Komisja pisze je z wezwaniem przed oczami, bo skład orzekający położy oba dokumenty obok siebie. Każda wątpliwość z decyzji powinna mieć swoje pytanie w piśmie do wykonawcy.
Reguły mogą się wkrótce zmienić. Urząd Zamówień Publicznych pracuje nad nowelizacją, która przewiduje między innymi rezygnację z progu 30%. Rada Ministrów jeszcze jej nie przyjęła. Bez progu komisja i tak będzie musiała sama uzasadnić swoją wątpliwość, więc dobrze ułożone pytania przydadzą się jej także po zmianie przepisów.
#zamówieniapubliczne #rażąconiskacena #pzp #robotybudowlane #przetargi
