Rozpakujmy to po kolei, bo temat jest zbyt ważny, żeby zostawiać go w sferze domysłów.
Zacznijmy od fundamentu. Sprawozdanie roczne o udzielonych zamówieniach to obowiązek każdego zamawiającego – składamy je Prezesowi UZP do 1 marca, wyłącznie elektronicznie, przez platformę e-Zamówienia. Formularz, który obowiązuje od 2022 roku, składa się z dziewięciu sekcji oznaczonych cyframi rzymskimi od I do IX. Nie z tabel, nie z trzynastu części – z dziewięciu sekcji. Poprzedni formularz, stosowany do sprawozdań za lata do 2020, miał dziesięć tabel (I–X). Żadna wersja formularza – ani obecna, ani archiwalna – nie zawierała i nie zawiera elementu o numerze XIII. Jeśli w dyskusji pojawia się odwołanie do Tabeli XIII, najprawdopodobniej ktoś myli numer pozycji wewnątrz sekcji wyłączeń z numerem samej sekcji. Warto to wyłapać, zanim nieprawidłowa informacja zacznie żyć własnym życiem.
A teraz sedno sprawy – usługi bankowe.
Kredyt bankowy zaciągany przez gminę, powiat lub województwo jest pełnoprawnym zamówieniem publicznym na usługi. Nie ma tu żadnej uznaniowości ani pola do interpretacji. Ustawa zamówieniowa wyłącza co prawda kredyty i pożyczki z obowiązku stosowania procedur, ale od tej zasady wprowadza wyraźny wyjątek: wyłączenie nie dotyczy kredytów jednostek samorządu terytorialnego zaciąganych w ramach limitów z uchwały budżetowej. Potwierdza to również ustawa o finansach publicznych, która wprost stanowi, że zarząd JST zaciąga kredyty w trybie określonym w przepisach o zamówieniach publicznych. Kategorycznie, bez wyjątków.
Co to oznacza w praktyce sprawozdawczej? Kredyt długoterminowy gminy – na pokrycie deficytu, na spłatę wcześniejszych zobowiązań, na inwestycje – trafia do sekcji dotyczącej zamówień poniżej progów unijnych albo powyżej progów, w zależności od wartości. I tutaj pojawia się pułapka, w którą wpada zaskakująco wielu zamawiających: wartością zamówienia na kredyt nie jest kwota kapitału, lecz suma odsetek i prowizji za cały okres kredytowania. To odsetki i prowizje stanowią wynagrodzenie banku jako wykonawcy – i to one decydują o tym, czy zamówienie mieści się w progach krajowych, czy przekracza próg unijny. Pomylenie tych wartości to jeden z najczęstszych i najpoważniejszych błędów przy wypełnianiu sprawozdania.
Zupełnie inna logika rządzi sytuacją, w której kredyt zaciąga zamawiający niebędący samorządem – szpital publiczny, uczelnia wyższa, instytucja kultury, ministerstwo. Taki kredyt jest wyłączony z obowiązku stosowania procedur zamówieniowych. Ale uwaga: wyłączony z procedur to nie to samo co wyłączony ze sprawozdania. Przepisy jasno stanowią, że sprawozdanie roczne obejmuje również zamówienia wyłączone przedmiotowo. Kredyt szpitala czy uczelni wpisujemy więc do sekcji VIII formularza, która gromadzi informacje o zamówieniach udzielonych z wyłączeniem stosowania ustawy – pod pozycją odpowiadającą właściwej podstawie prawnej wyłączenia. Sekcja ta zawiera łącznie 68 takich pozycji.
Identycznie traktujemy pożyczki – wszystkie, bez wyjątku, niezależnie od tego, kto je zaciąga. I tu właśnie ujawnia się asymetria, która wielu zaskakuje: kredyt samorządu terytorialnego podlega pełnym rygorom zamówieniowym, ale pożyczka tego samego samorządu jest z nich wyłączona. Pożyczka gminy trafia do sekcji wyłączeń, obok pożyczki szpitala czy ministerstwa. Warto tę różnicę zapamiętać, bo w codziennej praktyce słowa „kredyt” i „pożyczka” często traktowane są zamiennie – a w systemie zamówień publicznych prowadzą do zupełnie różnych konsekwencji.
Zostają gwarancje bankowe – i tutaj sprawa jest prostsza, niż mogłoby się wydawać, o ile prawidłowo zidentyfikujemy rolę zamawiającego w transakcji.
Gwarancja bankowa wniesiona przez wykonawcę jako wadium albo jako zabezpieczenie należytego wykonania umowy nie jest zamówieniem zamawiającego. To wykonawca zwraca się do banku o wystawienie gwarancji, to on ponosi jej koszt, to między nim a bankiem powstaje stosunek zobowiązaniowy. Zamawiający jest wyłącznie beneficjentem – podmiotem, na rzecz którego gwarancja została wystawiona. Nie zawiera z bankiem żadnej umowy o zamówienie publiczne. Takiej gwarancji nie wpisujemy do sprawozdania nigdzie – bo po prostu nie ma do tego podstawy.
Wyjątkiem byłaby sytuacja, w której zamawiający sam zamawia gwarancję bankową jako odrębną usługę – na przykład jako zabezpieczenie własnego zobowiązania wobec innego podmiotu. Gwarancja nie jest kredytem ani pożyczką, więc wyłączenie dla usług finansowych nie ma tu zastosowania. Taka usługa potencjalnie podlega procedurom zamówieniowym na zasadach ogólnych. W praktyce takie przypadki zdarzają się jednak marginalnie.
Jeszcze jedna kwestia, która warto wyjaśnić, bo pojawiała się w dyskusjach jako źródło nieporozumień: usługi bankowe nie są usługami społecznymi ani szczególnymi. Kody z grupy 66 nie figurują w wykazie usług, do których stosuje się podwyższony próg i uproszczone procedury. Zamówienie na kredyt JST podlega standardowym progom unijnym – od początku 2026 roku wynoszącym 216 000 euro dla zamawiających subcentralnych, co w przeliczeniu daje nieco ponad 930 000 złotych. W sprawozdaniu zamówienia na usługi bankowe trafiają do sekcji zamówień krajowych lub unijnych – nie do sekcji usług społecznych.
Na koniec praktyczna ściągawka do zapamiętania. Kredyt JST – zamówienie publiczne, sekcja zamówień krajowych lub unijnych, wartość to odsetki plus prowizje. Kredyt innego zamawiającego – wyłączony z procedur, ale raportowany w sekcji wyłączeń. Pożyczka – zawsze wyłączona, zawsze w sekcji wyłączeń, niezależnie od zamawiającego. Obsługa bankowa budżetu JST – zamówienie publiczne na zasadach ogólnych. Gwarancja wnoszona przez wykonawcę – nie jest zamówieniem, nie wpisujemy. Gwarancja zamówiona samodzielnie przez zamawiającego – potencjalnie zamówienie na usługi.
I pamiętajmy: sprawozdanie za rok 2025 obejmuje zamówienia udzielone jeszcze przy progu 130 000 złotych – nowy próg 170 000 złotych obowiązuje od 1 stycznia 2026 roku i znajdzie zastosowanie dopiero w sprawozdaniu za rok bieżący.
#zamówieniapubliczne #sprawozdanieroczne #kredytjst #gwarancjabankowa #noweprzetargi
