Gwarancja wadialna ważna 14 dni dłużej nie przedłuża związania ofertą

Przetarg powyżej progów unijnych. Oferty trzeba złożyć do 2 marca. Wykonawcy pozostają nimi związani przez 90 dni, czyli do 30 maja. W SWZ zamawiający dopisał wymóg dla wszystkich, którzy wnoszą wadium w formie gwarancji. Dokument ma zawierać zapis „ważność gwarancji od dnia … do dnia …”. Data końcowa ma przypadać na 13 czerwca, czyli 14 dni po końcu związania ofertą. Wykonawca, który wpłaci wadium przelewem, nie musi się tym przejmować. Ten, który idzie do banku albo ubezpieczyciela, ma wątpliwości. Obawia się, że dłuższa ważność gwarancji wadialnej zatrzyma go przy ofercie o 2 tygodnie dłużej niż konkurencję.

Żeby to rozplątać, trzeba oddzielić od siebie dwa pojęcia. Termin związania ofertą to czas, w którym wykonawca nie może wycofać się ze swojej ceny i warunków. Jeśli zamawiający wybierze w tym okresie jego ofertę, wykonawca musi podpisać umowę. Wadium działa jak kaucja, która pilnuje tej obietnicy. Zamawiający zatrzymuje je, gdy wykonawca odmówi podpisania umowy na warunkach z oferty. To samo grozi temu, kto nie wniesie zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Podobnie jest z wykonawcą, który nie dośle na wezwanie dokumentów, przez co jego oferty nie da się wybrać. Wadium przepada też wtedy, gdy umowy nie da się zawrzeć z innych przyczyn leżących po stronie wykonawcy.

Kaucję można wnieść przelewem. Pieniądze leżą wtedy po prostu na koncie zamawiającego. Wielu wykonawców woli gwarancję bankową albo ubezpieczeniową, bo nie zamraża własnej gotówki. Gwarancja to pisemna obietnica banku lub ubezpieczyciela, że zapłaci zamawiającemu kwotę wadium na jego żądanie. Gwarant nie rozstrzyga sporu i nie sprawdza, kto ma rację. Patrzy tylko, czy żądanie spełnia warunki z dokumentu i dotarło przed końcem ważności gwarancji.

Dwa zegary, które łatwo pomylić

Ważność gwarancji wadialnej i termin związania ofertą to dwa osobne zegary. Pierwszy ustawia gwarant w dokumencie. Drugi ustala zamawiający w SWZ, w granicach wyznaczonych przez ustawę. Data 13 czerwca w gwarancji nie zmienia zobowiązania wykonawcy. Jego oferta przestaje go wiązać 30 maja.

Po tym dniu zamawiający nie może już zmusić wykonawcy do podpisania umowy. Jeśli nie zdążył wybrać oferty, musi poprosić wykonawcę o pisemną zgodę na jej wybór. Wykonawca, który zgody nie wyrazi, odpada z przetargu, ale wadium zachowuje. Zamawiający zwraca je niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 7 dni od końca związania ofertą. Pieniądze odsyła na konto, a gwarancję zwalnia oświadczeniem skierowanym do gwaranta. Inaczej jest z wykonawcą, który przed 30 maja zgodził się przedłużyć termin związania ofertą. Wiąże go wtedy nowa data i do niej musi też przedłużyć wadium.

Dodatkowe 14 dni oznacza więc coś innego niż dłuższe związanie ofertą. Przez 2 tygodnie zamawiający może jeszcze wysłać gwarantowi żądanie zapłaty. Przepisy pozwalają zatrzymać wadium tylko za zachowanie wykonawcy z okresu, gdy oferta go wiązała. Gwarant płacący na pierwsze żądanie tego jednak nie bada. Załóżmy, że 10 czerwca zamawiający żąda zapłaty za odmowę podpisania umowy z 5 czerwca. Bank najpewniej wypłaci pieniądze i obciąży nimi wykonawcę. Wykonawca będzie musiał odzyskiwać je od zamawiającego, w razie potrzeby w sądzie.

Skąd zamawiający biorą zapas

Bufor ma swoją historię. Gwarancja wygasa, jeśli żądanie zapłaty nie dotrze do gwaranta przed upływem jej ważności. Weźmy wykonawcę, który 30 maja po południu oznajmia, że umowy nie podpisze. Zamawiający musi tego samego dnia przygotować żądanie, podpisać je i doręczyć gwarantowi. Elektronicznie, z podpisem kwalifikowanym, da się to zrobić. Na papierze często już nie.

W listopadzie 2020 roku KIO nakazała odrzucić ofertę z gwarancją ważną dokładnie przez 30 dni związania ofertą. Izba uznała, że ostatniego dnia złożenie żądania nie zawsze jest realne. Sąd, do którego trafiła skarga, ten wyrok utrzymał. Zamawiający zaczęli więc dopisywać do SWZ zapas. Raz było to kilka dni roboczych na wysłanie żądania, innym razem sztywna data przesunięta o tydzień czy dwa.

Wadium w pieniądzu takiego kłopotu nie ma. Kwota leży na koncie zamawiającego i nie wymaga żadnego żądania.

Zapas, którego zamawiający nie może narzucić

Rok później Izba spojrzała na ten zapas krytycznie. Zamawiający w przetargu unijnym zapisał w SWZ dodatkowy czas na żądanie zapłaty. Po końcu związania ofertą chciał mieć jeszcze 2 dni robocze na żądanie elektroniczne albo 7 dni roboczych na pisemne. Wykonawca przedstawił gwarancję bankową ważną do ostatniego dnia związania ofertą. Jego oferta wyleciała z przetargu. KIO w wyroku z 17 grudnia 2021 roku przyznała mu rację. Uznała zapis SWZ za nieważny, bo omijał ustawę, która każe utrzymywać wadium tylko do końca związania ofertą.

Izba wskazała też nierówność. Wadium wpłacone przelewem wraca najpóźniej 7 dni po końcu związania ofertą. Wykonawca z gwarancją byłby narażony na żądanie zapłaty jeszcze później. Wymóg okazał się również nadmierny. Zamawiający mógł zadbać o siebie łagodniej, na przykład wymagając, by gwarant przyjmował żądanie nadane pocztą przed końcem związania ofertą. To samo dotyczy żądania wysłanego w tym terminie przez system elektroniczny. Sąd Okręgowy w Warszawie w kwietniu 2022 roku oddalił skargę zamawiającego i w całości podzielił stanowisko Izby.

Prezes UZP w opinii z 19 października 2022 roku poszedł tym samym tropem. Stwierdził, że czas ważności wadium nie może być dłuższy niż termin związania ofertą. Ważność gwarancji wadialnej kończąca się razem z tym terminem jest według opinii prawidłowa. Oferty z taką gwarancją nie można odrzucić. W lipcu 2023 roku KIO dodała, że wykonawca może sam kupić gwarancję na dłużej. Zamawiający nie może mu jednak tego nakazać w SWZ.

O zapasie liczonym w 14 dniach kalendarzowych orzecznictwo się nie wypowiedziało. Wyrok z 2021 roku dotyczył 2 i 7 dni roboczych. Dwa tygodnie to więcej niż każdy z tych okresów. To także dwa razy więcej niż czas na zwrot wadium w pieniądzu. Argumenty wykonawcy zyskują więc na sile, przesądzenia jednak brak.

Co zostaje wykonawcy po terminie na pytania

Zapis SWZ można zaskarżyć do KIO w ciągu 10 dni. Termin biegnie od publikacji ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym UE albo zamieszczenia dokumentów na stronie internetowej. Na złożenie ofert w przetargu nieograniczonym zamawiający daje co do zasady co najmniej 35 dni. Na pytania musi odpowiadać tylko wtedy, gdy dotrą najpóźniej 14 dni przed terminem składania ofert. Kto przegapił termin na pytania, zwykle przegapił też termin na odwołanie. Wyjątkiem bywa świeża zmiana spornego zapisu. Zamawiający nadal może odpowiedzieć na spóźnione pytanie albo poprawić SWZ, choć nie musi. Krótkie pismo z powołaniem wyroku z 2021 roku i opinii Prezesa UZP daje mu gotowe uzasadnienie.

Przegapiony termin nie odbiera jednak argumentów. W sprawie z 2021 roku wykonawca nie zaskarżył SWZ, a mimo to wygrał. Izba nie zgodziła się, że niezaskarżona specyfikacja wiąże bezwzględnie. Nieważność zapisu oceniła dopiero przy odwołaniu od odrzucenia oferty.

Gdy zamawiający zostaje przy swoim, najprostszym wyjściem jest wadium w pieniądzu. Spór o daty znika, a ceną jest zamrożona gotówka. Gwarancja z datą wymaganą w SWZ kosztuje więcej, bo gwaranci liczą prowizję od kwoty i długości ochrony. Dłuższa ważność gwarancji wadialnej nie zmienia związania ofertą. Dodatkowym ryzykiem pozostaje tylko żądanie zapłaty złożone w okresie zapasu. Najodważniejsza droga to gwarancja tylko do końca związania ofertą. Wykonawca ma wtedy za sobą Izbę, sąd i Prezesa UZP. Musi jednak liczyć się z odrzuceniem oferty, odwołaniem, wpisem i rozprawą, bo KIO nie jest związana wcześniejszymi wyrokami. Jak surowo Izba ocenia wadium, które nie zabezpiecza oferty od pierwszej chwili, pokazuje tekst o wadium, które dotarło po terminie.

#zamówieniapubliczne #wadium #gwarancjawadialna #terminzwiązaniaofertą #przetargi

Ostatnie wpisy