Realizacja robót budowlanych w zamówieniach publicznych coraz częściej odbywa się w dynamicznie zmieniających się warunkach gospodarczych. Wzrost kosztów, problemy z dostępnością materiałów czy zmiany organizacyjne powodują, że sztywne umowy przestają się sprawdzać. Odpowiedzią na te wyzwania są tzw. klauzule przeglądowe.
Czym są klauzule przeglądowe?
Klauzule przeglądowe to postanowienia umowne, które umożliwiają zmianę umowy w określonych sytuacjach i na jasno określonych zasadach. Ich podstawą jest art. 455 ust. 1 pkt 1 Pzp.
W praktyce oznacza to, że zamawiający już na etapie przygotowania postępowania może przewidzieć scenariusze wymagające modyfikacji kontraktu – i zrobić to w sposób zgodny z przepisami.
Dlaczego klauzule przeglądowe są tak ważne?
Dobrze skonstruowane klauzule:
- zwiększają bezpieczeństwo prawne umowy,
- ograniczają ryzyko sporów z wykonawcą,
- umożliwiają elastyczne reagowanie na zmiany rynkowe,
- wspierają efektywne i racjonalne wydatkowanie środków publicznych.
Szczególne znaczenie mają przy długoterminowych inwestycjach, gdzie niemal pewne jest, że warunki realizacji zmienią się w trakcie trwania umowy.
Jakie zmiany mogą przewidywać klauzule przeglądowe?
Klauzule mogą dotyczyć m.in.:
- zmiany zakresu przedmiotu zamówienia,
- terminu realizacji,
- harmonogramu rzeczowo-finansowego,
- wynagrodzenia (np. waloryzacji),
- zasad płatności,
- podwykonawców lub składu wykonawców,
- procedur odbiorów i uzyskiwania decyzji administracyjnych.
To właśnie te elementy najczęściej generują problemy w trakcie realizacji inwestycji.
Klauzule przeglądowe w praktyce – najczęstsze błędy
W praktyce zamawiający nadal popełniają błędy, takie jak:
- zbyt ogólne zapisy (brak konkretnych przesłanek zmiany),
- brak powiązania klauzuli z realnym ryzykiem kontraktowym,
- sprzeczność zapisów umowy z OPZ,
- pomijanie mechanizmów waloryzacyjnych,
- nieuwzględnienie doświadczeń z wcześniejszych inwestycji.
Efekt? Problemy przy realizacji, spory, a czasem konieczność zawierania aneksów „na granicy prawa”.
💬 Komentarz eksperta – Danuta Gadomska-Jodko
Klauzule przeglądowe są dziś kluczowym narzędziem zarządzania ryzykiem w zamówieniach publicznych, ale w praktyce często mają jedynie charakter pozorny. Samo ich wprowadzenie nie wystarcza – decydująca jest jakość konstrukcji.
Najczęstszy problem to brak precyzji: niejasne przesłanki zmiany, zbyt szeroki lub przeciwnie – zbyt ogólny zakres modyfikacji oraz brak mechanizmu jej wdrożenia. W efekcie klauzule nie spełniają swojej funkcji i nie chronią stron umowy.
Kluczowe jest ich powiązanie z realnym ryzykiem kontraktowym oraz spójność z pozostałą dokumentacją (OPZ, SWZ, umowa). Szczególnego znaczenia nabierają również mechanizmy waloryzacyjne, które w obecnych warunkach rynkowych powinny być standardem, a nie wyjątkiem.
Dobrze zaprojektowana klauzula przeglądowa nie zwiększa swobody zamawiającego – przeciwnie, porządkuje zasady zmian i realnie zabezpiecza proces realizacji umowy.
zamówieniapubliczne #PZP #PZP2026 #klauzule przeglądowe#UZP #umowypzp #roboty budowlane #GreenPublicProcurement #zrównoważonyrozwój #funduszeUE
